Wojsko przed 1999 a emerytura – jak wpływa na świadczenie?

Służba wojskowa przed 1999 rokiem jest zaliczana do okresów składkowych i wpływa na wzrost kapitału początkowego – za każdy rok dolicza się 1,3% podstawy wymiaru. Jednocześnie nie zwiększa ona podstawy wymiaru tego kapitału, ponieważ w tym okresie nie odprowadzano składek. Więcej na ten temat przeczytasz w naszym artykule.

Czym jest kapitał początkowy?

Kapitał początkowy to odtworzona kwota składek na ubezpieczenie emerytalne sprzed 1 stycznia 1999 roku. Stanowi on swoistą hipotetyczną emeryturę, jaką osoba urodzona po 1948 roku otrzymałaby w starym systemie, gdyby nie weszła w życie reforma. ZUS ustala go na dzień wejścia w życie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, a do jego wyliczenia bierze pod uwagę 24% kwoty bazowej, liczbę okresów składkowych i nieskładkowych oraz podstawę wymiaru składek.

Podstawa prawna kapitału znajduje się w art. 174 ustawy FUS, który odsyła do art. 53 – zgodnie z nim za każdy rok okresów składkowych nalicza się 1,3% podstawy wymiaru, a za każdy rok okresów nieskładkowych 0,7%. Kwota ta następnie podlega waloryzacji i przechodzi na konto emerytalne, stając się fundamentem dzisiejszego świadczenia.

Służba wojskowa jako okres składkowy

Zasadnicza służba wojskowa odbydowana przed 1999 rokiem – w tym czynna służba w Wojsku Polskim i jej formy zastępcze – traktowana jest jako okres składkowy, co wynika wprost z art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Mimo że w tym czasie nie odprowadzano składek na ubezpieczenie społeczne, ustawodawca nadał jej taki sam status jak opłaconym okresom zatrudnienia. W praktyce oznacza to, że każdy rok służby zwiększa kapitał początkowy, a za nim – wysokość emerytury.

Przy ustalaniu kapitału dolicza się 1,3% podstawy wymiaru za każdy rok tego okresu składkowego. Dla osoby, która spędziła na służbie dwa lata, daje to stały, wymierny wzrost świadczenia. Należy jednak odróżnić wpływ na sam staż od wpływu na podstawę wymiaru – ten drugi aspekt jest znacznie mniej korzystny.

Dlaczego okres służby nie podwyższa podstawy wymiaru?

Podstawę wymiaru kapitału początkowego stanowi przeciętna podstawa, od której odprowadzano składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe w okresie wybranym przez ubezpieczonego – najczęściej z 10 kolejnych lat kalendarzowych z ostatnich 20 przed 1999 rokiem, ewentualnie z 20 lat dowolnie wybranych z całego okresu ubezpieczenia. Ponieważ w okresie służby składki nie były opłacane, podstawa wymiaru składki wynosi 0 zł i nie podwyższa średniej, od której nalicza się 1,3%.

Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 24 lipca 2014 r. (sygn. akt SK 53/13) uznał to rozwiązanie za zgodne z Konstytucją, podkreślając, że prawo do zabezpieczenia społecznego może być uzależnione od partycypacji w tworzeniu funduszu ubezpieczeniowego. Tym samym okresy służby – choć cenne jako składkowe – nie podnoszą kwoty bazowej przyjmowanej do obliczeń. W praktyce oznacza to, że wiele osób woli nie uwzględniać lat służby w wybranym przedziale, zwłaszcza gdy miały one miejsce w młodym wieku i sąsiadowały z niskimi zarobkami.

Istnieje jednak możliwość skorzystania z art. 17 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS – jeśli cały okres przed 1999 rokiem jest krótszy niż 10 lat właśnie z powodu służby wojskowej, podstawę wymiaru ustala się z rzeczywistego, krótszego okresu podlegania ubezpieczeniu. Wtedy zerowe podstawy nie wchodzą do średniej, a lata składkowe i tak powiększają staż.

Jakie dokumenty potwierdzą służbę wojskową?

Aby ZUS uwzględnił ten okres, trzeba przedstawić odpowiedni dokument. Najczęściej będzie to książeczka wojskowa – jej oryginał albo poświadczona kserokopia. Jeśli książeczki nie ma, mężczyźni mogą posłużyć się świadectwem służby lub zaświadczeniem wydanym przez wojskową komendę uzupełnień. W dobie cyfryzacji zaświadczenie o przebiegu służby można również pobrać online – wystarczy profil zaufany lub certyfikat kwalifikowany.

Wielu emerytów nie zdaje sobie sprawy, że dostarczenie dotychczas pominiętego dokumentu o służbie sprzed lat może podnieść świadczenie nawet o kilkaset złotych. Jeśli książeczka wojskowa nigdy wcześniej nie trafiła do ZUS, warto złożyć wniosek o przeliczenie kapitału początkowego i dołączyć jej kopię – razem z ewentualnymi niedostarczonymi świadectwami pracy, listami płac z archiwum czy starym dowodem osobistym z wpisami o zatrudnieniu. Wszystko to może wpłynąć na ostateczną kwotę emerytury.

Inne okresy składkowe i nieskładkowe warte odnotowania

Oprócz służby wojskowej na kapitał początkowy wpływają także inne zdarzenia sprzed 1999 roku. Część z nich może zaskoczyć – na przykład pobieranie zasiłku dla bezrobotnych to okres składkowy, natomiast studia wyższe można doliczyć jako nieskładkowe, ale dopiero po spełnieniu konkretnych warunków. Poniższa tabela zestawia najważniejsze z nich:

Okresy bezrobocia i zasiłku

Okres, w którym osoba bezrobotna otrzymywała zasiłek z urzędu pracy, jest wprost uznawany za okres składkowy. Natomiast jeśli bezrobotny nie miał prawa do zasiłku, ten czas nie jest wliczany ani do okresów składkowych, ani nieskładkowych – po prostu pozostaje poza stażem emerytalnym. W sytuacji, gdy pobierany był zasiłek z Funduszu Pracy w czasie udokumentowanej niezdolności do pracy, mamy do czynienia z okresem nieskładkowym.

Nauka w szkole wyższej a staż emerytalny

Ukończenie studiów wyższych na jednym kierunku może podnieść emeryturę, ale tylko pod warunkiem, że dana osoba dysponuje odpowiednio długim stażem składkowym. ZUS uwzględnia ten okres jako nieskładkowy, przyznając za niego 0,7% podstawy wymiaru za każdy rok. Warunek jest jednak twardy – trzeba wykazać co najmniej 15 lat okresów składkowych, aby w ogóle móc doliczyć lata spędzone na uczelni.

Wielu ubezpieczonych próbuje podciągnąć pod to również naukę w szkole średniej, ale artykuł 7 ustawy o FUS nie wymienia jej w katalogu okresów nieskładkowych. Dlatego lata spędzone w liceum czy technikum nie zostaną dodane do stażu. Analogicznie rzecz się ma z innymi okresami niewymienionymi w ustawie – kluczowe jest, by dokumentacja była kompletna i wskazywała jednoznacznie na ukończenie studiów.

Ograniczenie dla okresów nieskładkowych

Okresy nieskładkowe – do których mogą należeć studia, urlopy wychowawcze, pobieranie zasiłku chorobowego czy opieka nad inwalidą wojennym – nigdy nie mogą przekroczyć jednej trzeciej udowodnionych okresów składkowych. To istotne ograniczenie sprawia, że nawet osoba mająca wieloletnie studia i krótki staż pracy nie wykorzysta ich w całości. Dlatego każdy dodatkowy rok składkowy – w tym odbytej służby wojskowej – zwiększa nie tylko bezpośrednio emeryturę, lecz także odblokowuje większy limit dla okresów nieskładkowych.

Różnice między emeryturą powszechną a wojskową

Osoby, które pełniły służbę przed 2 stycznia 1999 roku i później pozostały w armii, mogą skorzystać z tzw. cywilnej wysługi emerytalnej w wojskowym systemie zaopatrzenia emerytalnego. Oznacza to, że do stażu wojskowego dolicza się okresy pracy „cywilnej” objętej ubezpieczeniem społecznym. Za minimum 15 lat służby przed 1999 rokiem przysługuje 40% podstawy wymiaru emerytury wojskowej, a za każdy dodatkowy rok okresów nieskładkowych – 0,7%. Dla żołnierzy, którzy wstąpili do służby po tej dacie, reguły są mniej korzystne i nie pozwalają już na tak swobodne sumowanie okresów.

Niezależnie od tych szczególnych uprawnień, każdy ubezpieczony może wpłynąć na wysokość swojego świadczenia także przez sam moment złożenia wniosku. 1 czerwca każdego roku ZUS dokonuje waloryzacji składek, kapitału początkowego i subkonta, dlatego przejście na emeryturę po tej dacie daje wymierną korzyść. Kolejnym sposobem jest późniejsze odejście z rynku pracy – każdy dodatkowy rok podlegania ubezpieczeniu podnosi świadczenie o 10–15 procent.

Za każdy rok służby wojskowej przed 1999 rokiem dolicza się 1,3% podstawy wymiaru kapitału początkowego – nawet jeśli w tym czasie żadne składki nie były odprowadzane.

Podstawa wymiaru składki za okres zasadniczej służby wojskowej przed 1999 r. wynosi 0 zł i nie podwyższa podstawy wymiaru kapitału, co potwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku SK 53/13.